Een piano die je nooit laat stemmen wordt niet van de ene op de andere dag onbespeelbaar. Hij zakt langzaam weg, elke maand een beetje, en omdat je er zelf elke dag naast zit hoor je dat bijna niet gebeuren. Precies daarom is dit een vraag die je niet met je eigen oren kunt beantwoorden.
Hieronder staat wat wij in de praktijk aanraden, waarom een piano überhaupt ontstemt, en welke situaties vragen om vaker dan de standaard.
Het korte antwoord: minimaal één keer per jaar
Voor een piano die thuis staat en normaal bespeeld wordt, is één stembeurt per jaar het minimum. Dat is ook wat wij aanhouden: laat je piano minimaal één keer per jaar stemmen. Speel je veel, staat het instrument op een lastige plek of is het net nieuw, dan is twee keer per jaar verstandiger.
Dat minimum heeft weinig te maken met hoe vals je piano klinkt en alles met wat er ondertussen gebeurt. Blijft een piano jarenlang ongestemd, dan zakt de totale spanning op het frame zo ver weg dat één stembeurt hem niet meer op toonhoogte krijgt. Er is dan een extra ronde nodig om hem eerst grof omhoog te trekken en daarna pas fijn te stemmen. Dat kost meer tijd en dus meer geld dan wanneer je gewoon jaarlijks een stemmer laat komen.
Waarom een piano ontstemt
Bij het stemmen worden de toonhoogtes van 220 snaren op elkaar afgestemd. Die snaren staan samen onder een enorme spanning, en ze zijn gespannen over een constructie van hout. Hout leeft mee met de lucht eromheen: het zet uit als het vochtig is en krimpt als het droog is.
De grootste oorzaak van ontstemmen is dus niet spelen, maar het klimaat in je huis. Een piano die de hele winter naast een radiator staat in droge lucht, verstemt harder dan een piano waar dagelijks twee uur op geoefend wordt in een stabiele kamer. Speelt iemand fanatiek en hard, dan telt dat er wel bovenop, maar de seizoenen doen het meeste werk.
Dat verklaart ook waarom veel mensen hun piano in het najaar laten stemmen. De verwarming gaat aan, de lucht wordt droog, het hout krimpt, en de piano volgt.
Wanneer twee keer per jaar verstandig is
Er zijn een paar situaties waarin één keer per jaar echt te weinig is:
- De piano is nieuw of net gereviseerd. Nieuwe snaren rekken de eerste jaren nog uit. Een nieuw instrument zakt daardoor sneller weg dan een piano die al dertig jaar staat.
- Er wordt intensief op gespeeld. Denk aan een leerling die serieus studeert, meerdere spelers in huis, of een instrument dat voor les gebruikt wordt.
- Het klimaat schommelt. Vloerverwarming, een houtkachel, een kamer met veel glas op het zuiden of een huis dat in de winter flink droog staat.
- De piano is verhuisd. Een instrument moet wennen aan een nieuwe ruimte. Laat hem een paar weken staan en stem hem daarna pas.
- Er wordt opgenomen of samengespeeld. Speel je met andere instrumenten, dan hoor je een halve cent verschil ineens wel.
Hoe je hoort dat het tijd is
Omdat een piano gelijkmatig wegzakt, klinkt hij lang gewoon een beetje minder mooi zonder dat je de vinger op de oorzaak kunt leggen. Een paar dingen die opvallen voordat je het echt vals noemt:
- Akkoorden in het midden klinken troebel of trillerig in plaats van rustig.
- Eén enkele toon zweeft hoorbaar. Bij een piano staan er per toon twee of drie snaren, en als die onderling uit elkaar lopen hoor je een golf.
- De hoge tonen klinken dof of juist scherp ten opzichte van het midden.
- Meespelen met een opname of met een ander instrument voelt ongemakkelijk.
Twijfel je, dan is de simpelste test meespelen met iets waarvan de toonhoogte vaststaat: een gestemde gitaar, een app, of een opname. Klopt het niet meer, dan hoor je dat direct.
Wat er tijdens een stembeurt gebeurt
Een stemmer trekt niet zomaar wat snaren aan. Hij brengt eerst de hele piano op de juiste toonhoogte en stemt daarna alle tonen ten opzichte van elkaar, zodat akkoorden over het hele klavier kloppen. Bij de meeste instrumenten duurt dat ongeveer 60 tot 90 minuten.
Vraag de stemmer gerust om even mee te kijken naar de rest van het instrument. Een technicus die toch bij je thuis is, hoort en voelt meteen of er een toets klemt, of er iets ritselt, en of het mechaniek toe is aan een beurt. Onze stemmers komen door heel Nederland, dus ook als je niet in de buurt van Tilburg woont.
Stemmen is iets anders dan onderhoud
Dit is het punt waar veel misverstanden zitten. Stemmen gaat alleen over toonhoogte. Het mechaniek, dus alles wat er tussen jouw vinger en de snaar zit, is een apart verhaal.
Dat mechaniek slijt en loopt na verloop van tijd uit de afstelling. Toetsen worden ongelijk, de aanslag wordt zwaarder of juist slapper, en de piano reageert niet meer precies op wat je doet. Daarvoor is onderhoud nodig: het mechaniek wordt grondig gereinigd zodat het weer soepel beweegt, en daarna opnieuw gereguleerd. Wij raden aan om een piano eens in de vijf jaar te laten onderhouden.
Kort gezegd: stemmen doe je jaarlijks voor de klank, onderhoud doe je periodiek voor het spelen. Meer daarover lees je op onze pagina over piano onderhoud.
Wat je zelf kunt doen tussen twee stembeurten
Je kunt een piano niet zelf stemmen, maar je kunt wel zorgen dat hij minder hard wegzakt. Dat scheelt op termijn echt.
- Let op de plek. Niet pal naast een radiator, niet voor een groot raam op het zuiden, niet in de tocht van een deur die de hele dag open staat.
- Houd de luchtvochtigheid in de gaten. Dit is de belangrijkste knop waar je zelf aan kunt draaien. Een hygrometer in of bij de piano laat zien wat er werkelijk gebeurt, in plaats van dat je het moet gokken.
- Houd het ritme vast. Zet de stembeurt elk jaar in dezelfde periode. Dan blijft het instrument in een vergelijkbaar klimaat gestemd en hoef je nooit in te halen.
- Doe de klep dicht als je klaar bent. Dat scheelt stof in het mechaniek.
Een stemming laten inplannen
Wij stemmen piano's en vleugels door heel Nederland. Weet je niet zeker wanneer jouw instrument voor het laatst gestemd is, of vermoed je dat er meer aan de hand is dan alleen de toonhoogte, laat het weten en dan kijken we mee.
Lees meer over piano stemmen of neem contact met ons op voor een afspraak.
